Trennbare Verben (Ayrılabilir Fiiller)
Almancada bazı fiillerin başında vurgulu bir önek bulunur (auf-, an-, ein-, mit-, fern- gibi) ve düz cümlede bu önek fiilden ayrılıp cümlenin en sonuna gider. Bu, ilk duyduğunuzda garip gelen ama aslında çok sık karşılaşacağınız bir yapıdır — günlük hayatta kullanılan fiillerin büyük bir kısmı (kalkmak, alışveriş yapmak, televizyon izlemek, biriyle buluşmak) bu gruba girer.
Mastar hâlde önek ve fiil birleşiktir: 'aufstehen' (kalkmak). Ama çekimlenip cümlede kullanıldığında önek ayrılır ve cümle sonuna gider: 'Ich stehe um 7 Uhr auf.' (Saat 7'de kalkıyorum.) Sözlükte fiili ararken önekiyle birlikte tek kelime olarak bulursunuz ('aufstehen'), ama cümle kurarken bu iki parçayı zihninizde ayırmanız gerekir.
Bir fiilin ayrılabilir olup olmadığını anlamanın pratik bir yolu vardır: önek her zaman VURGULUDUR. 'aufstehen' derken vurgu 'auf' üzerindedir (AUF-stehen), bu onun ayrılabilir olduğunun işaretidir. Buna karşılık 'verstehen' (anlamak) gibi bazı fiillerde önek ('ver-') vurgusuzdur ve bu fiiller AYRILMAZ (untrennbar) — 'Ich verstehe das.' cümlesinde 'ver-' hiçbir zaman ayrılıp cümle sonuna gitmez. En sık karşılaşılan ayrılmaz önekler şunlardır: be-, ge-, er-, ver-, zer-, ent-, emp-, miss-. Bu önekleri ezberlemek, hangi fiilin ayrılıp hangisinin ayrılmayacağını tahmin etmenizi kolaylaştırır.
ÖRNEKLER
Ich stehe jeden Tag um sechs Uhr auf.
Her gün saat altıda kalkarım.
Wir kaufen im Supermarkt ein.
Süpermarkette alışveriş yaparız.
Er sieht abends fern.
Akşamları televizyon izler.
Kommst du morgen mit?
Yarın sen de gelir misin?
Sınav ipucu
- • Modalverb ile kullanıldığında önek ayrılmaz, fiil mastar hâlde bütün kalır cümle sonuna gider: 'Ich muss früh aufstehen.'
KISA TEST
1. 'einkaufen' fiili düz cümlede nasıl kullanılır?
2. 'aufstehen' fiili ile doğru cümle hangisidir?
3. Modalverb ile kullanıldığında trennbare Verb ne olur?
4. 'Ich muss früh ___.' (aufstehen)
5. 'fernsehen' fiili ile doğru cümle hangisidir?
6. 'mitkommen' fiilinin düz cümledeki hâli hangisidir?